Parafin nedir?
Parafinleme en basit anlamıyla ipliğe kayganlık kazandırma işlemidir.
Daha teknik bir lisanla ipliğin sürtünme katsayısının daha düşük
değerlere indirgenerek, kullanımı esnasında sürtünmeden oluşabilecek
problemin önlenmesidir. Genel olarak örmeye uygun iplik, iplik
fabrikasında nihai proseste yani bobinaj makinasında sarım yapılırken
bir parafin diskinin üzerinden geçirilerek parafinlenmesi temin
edilir. Burada önemli olan ipliği ne az nede fazla, ama optimum
miktarda parafinle sıvamaktır. Genelde ülkemizde iyi parafinleme
kriteri, yanlış bir şekilde sadece parafin sarfiyatından hareket
ile ifade edilmektedir. Yani belli miktarda iplik üretimi esnasında
eksilen parafin miktarı yeterli parafinlenme olarak nitelendirilmektedir.
Halbuki parafinlemenin yapılma ihtiyacına en uygun test yönetimi,
parafinleme öncesi ve sonrası sürtünme katsayısı ölçülmesi ve
karşılaştırılmasıdır. Genelde ihracata çalışan titiz iplikçiler
laboratuarlarında sürtünme katsayısı ölçümü için gerekli test
aletlerini bulundururlar. Sürtünme katsayısını diğer laboratuar
özelliklerinin yanında ifade etmektediler.
İplik parafinlemesi
Piyasada, iyi parafinlenmiş ipliğin neredeyse yarıyarıya örülmüş
olduğu söylenir. Bir başka deyişle parafinlemesi kötü olan bir
ipliğin diğer özellikleri iyi ve yeterli olsa dahi, parafin örme
esnasında problem meydana getireceği için hemen kötü iplik damgasını
yiyecektir. Diğer taraftan özellikleri kötü ve yetersiz olan
ipliği dahi uygun bir parafinleme ile hiç olmazsa örülebilir
hale getirmek mümkündür.
Ayrıca boyalı kumaşta bilindiği üzere en can sıkıcı problemlerinden
birisi abrajdır. Kötü veya aşırı bir parafinleme ipliğe aşırı
nüfüz edip daha sonraki terbiye işlemleri esnasında yer yer tam
sökülememekte. Bu da ipliğin bölgesel boya alabilme özelliklerinde
farklılık göstermekte, bu da abraj ile sonuçlanabilmektedir.
Etkileyici Faktörler
Genel hatlarıyla ipliğin parafinlenmesi aşağıdaki faktörlerin
etkisi altındadır:
· Parafinlemenin yapıldığı makine,
· Parafinleme şartları(Hız, tansiyon vb.)
· Dış etkenler(Klimatizasyon, ortam sıcaklığı, makine temizlik
ve bakımları vb.)
· Parafinleme yapılacak iplik cinsi ve özellikleri (elyaf cinsi,
ipliğin tek ya da çok katlı olması, nem miktarı, karışım şekli,
iplik numarası vb.)
· Kullanılan parafin ve özellikleri: parafin rafinerilerde elde
edilen petrol türevi bir üründür. Mikro ve makro şekilde ifade
edilen kristalize bir molekül yapısına sahiptir. Bunların karışımı
kullanılarak değişik katkı maddeleri ile birlikte amaca uygun
özellikler elde edilir.
Tanımlayıcı özellikler aşağıdaki şekilde gruplandırılabilir:
1) Penetrasyon (mm): 100 gram ağırlığındaki bir iğnenin 25 santigrat
derece sıcaklıkta parafine 5 saniyedeki penetre etme miktarının
milimetre cinsinden belirtilmesidir. Sertliği ifade eder (11
ile 30 arasında değişebilen değerler olup arttıkça parafinin
daha yumuşak olduğunun ifadesidir.)
2) Ergime derecesi (C): Parafinin katı halden sıvı hale geçtiği
sıcaklığın derece cinsinden ifadesidir. Değişik miktarlar kullanılabilmektedir.
- Parafinler genelde silindirik bir şekilde sahip olup, parafinleme
makinasının ölçülerine uygun olarak ergitme ve kalıplara dökerek
soğutma yöntemiyle elde edilirler.
- Standart ürün elde edilmesi önceliklidir. Parafin üreticileri
genelde kalitelerini değişik renklerle ifade ederler. Bu da nihai
kullanımda hatalı kullanımların önüne geçmek için yararlı olmaktadır.
Parafin ve Kondisyonlama
Bobinaj esnasındaki parafinleme boyunca; parafin, ipliğin üzerinde
çok düzgün olmayan bir şekilde küçük damlacıklar ve pulcuklar
halinde kalır.
Kondisyonlama esnasında ise; kondisyonlama süresi ve sıcaklığına
(80°C) bağlı olarak, iplik üzerindeki parafin damlacık ve pulcukları
hızla ergir. Ergiyen parafinin yaklaşık %50'si yüzeyde kalırken
diğer %50'si ipliğin kesiti boyunca içine doğru emilir. (absorbe
edilir.) dış yüzeyde kalan yaklaşık %50 parafin ise ergime sonrası
soğurken ipliğin üzerinde daha homojen ve sıkı bir şekilde katılaşır.
Kondisyonlamanın yukarıda belirtilen etkileri sonucu ipliğin
üzerindeki parafin miktarını %50 oranında azaltması, doğal olarak
ipliğin sürtünme katsayısı değerlerini düşürür. Bunu anlamanın
en basit yolu aşağıda belirtilen ipliklerin sürtünme katsayısı
testlerini yapmaktır.
1. Parafinleme öncesi(bobinaj öncesi
2. Parafinleme sonrası- kondisyonlama öncesi
3. Kondisyonlama sonrası (parafinin iyice katılaşması için testin
en az 24 saat sonra yapılması önerilir.)
4. Tekrar bobinaj ve parafinleme sonrası
Bu arada ipliğin içine nüfuz eden parafin ipliğin daha kıvrımlı
olmasını sağlayarak, örme esnasında ilmeklerin daha kolay atılmasında
yardımcı olacaktır.
Sonuç
Kondisyonlama işlemine tabi tutulacak iplik, kondisyonlama öncesi
iyi bir şekilde parafinlenmelidir. Aksi takdirde kondisyonlama
esnasında ipliğin içine nüfuz eden parafin nedeniyle yüzeyde
kalan parafin miktarı azalacak, bu da ipliğin örme esnasında
gerekli olan optimum sürtünme katsayısının artmasına neden olacaktır.
Eğer yukarıdaki konu sürtünme katsayısı değerleri cinsinden ifade
edilecek olursa; yaklaşık M sürtünme katsayısı, kondisyonlama
öncesi 0.10 civarında ve maximum 0.14 olmalıdır. Aslında 0.10
katsayısı aşırı bir parafinleme anlamına gelir. Ancak kondisyonlama
sırasında yüzeyden eksilen parafin miktarı nedeniyle sürtünme
katsayısı değeri tekrar yükselme gösterecektir. Daha önce belirtilen
testlerin yapılması ve sonuçlarına göre parafin cinsine karar
verilmesinde yarar vardır.
|
|
